Cena prądu dawniej i dziś: dlaczego złotówki nominalne nie wystarczają

Inflacja roczna nie opisuje całej drogi od roku bazowego

Wartość 4,1 procent porównuje wrzesień 2026 z wrześniem 2025. Nie oznacza, że od 2020 r. ceny wzrosły tylko o tyle. Do porównania dłuższej historii potrzebny jest odpowiedni skumulowany indeks. Nie wolno też po prostu dodać kilku rocznych stóp bez sprawdzenia bazy, ponieważ kolejne zmiany działają na już zmieniony poziom.

CPI opisuje określony koszyk dóbr i usług. Cena energii elektrycznej jest jego częścią, ale sam CPI nie jest notowaniem giełdowym. W publikacji GUS za wrzesień 2026 ceny elektryczności dla konsumentów wzrosły o 4,2 procent rok do roku. To jeszcze inna miara niż hurtowa cena rynku dnia następnego.

Przelicz cenę na wspólną siłę nabywczą

Przykład jest hipotetyczny: przyjmijmy cenę 600 zł/MWh we wrześniu 2026 r. Aby wyrazić ją w złotówkach o ogólnej sile nabywczej z września 2020 r., dzielimy przez 1,498. Otrzymujemy około 400,53 zł/MWh. Nie jest to odczyt z bazy cen ani stawka na fakturze, lecz pokaz działania deflatora.

Taki zabieg nie zmienia liczby kilowatogodzin i nie usuwa z kosztu energii konkretnego podatku. Zmienia wyłącznie jednostkę wartości pieniężnej w czasie. Wykres realny i nominalny mogą więc prowadzić do różnych ocen tempa wzrostu bez żadnej sprzeczności między danymi.

Baza i częstotliwość muszą do siebie pasować

Do miesięcznych cen energii najlepiej dopasować miesięczny indeks z jawną bazą. Do średniej rocznej potrzebne jest przemyślane dopasowanie rocznej miary cen. Użycie wrześniowego indeksu do dowolnego miesiąca całego roku może wprowadzić dodatkowe przybliżenie, które należy wyraźnie opisać.

Przed przeliczeniem zachowaj walutę i definicję energii. Jeżeli jedną serię zapisano w euro, a drugą w złotych, najpierw ustal sposób konwersji. Porównanie historyczne wymaga także tego samego rodzaju ceny: hurt z hurtem, a porównywalny rachunek detaliczny z rachunkiem detalicznym.

Co takie porównanie mówi użytkownikowi

Wersja nominalna pokazuje kwoty widoczne w danym czasie. Wersja realna pomaga ocenić zmianę na tle ogólnego poziomu cen. Żadna z nich nie mierzy automatycznie dostępności energii dla konkretnego gospodarstwa. Do tego potrzebne są dochody, wielkość zużycia i pełne warunki dostawy.

Na dzień opracowania materiału nie wykorzystujemy październikowej inflacji jako znanego wyniku. Nie zastępujemy nieopublikowanej obserwacji prognozą bez oznaczenia. Najlepszy historyczny wykres podaje bazę, datę ostatnich danych i metodę przeliczenia, dzięki czemu czytelnik wie, gdzie kończy się pomiar, a zaczyna przyjęte założenie.

Spadek tempa inflacji nie jest spadkiem poziomu cen. Jeśli koszyk nadal drożeje, tylko wolniej, porównanie do dawnej bazy pozostaje podwyższone. To szczególnie ważne, gdy zestawiamy pamiętaną sprzed lat kwotę z najnowszą, niską roczną dynamiką.

Rzeczywiste zestawienie września 2025 i 2026

W polskich danych bazy średnia średnich dobowych po modelowym przeliczeniu NBP wynosi 458,03 zł/MWh we wrześniu 2025 r. i 651,34 zł/MWh we wrześniu 2026 r. Zmiana wynosi 42,2%. Próby zawierają odpowiednio 30 i 30 dni.

Na wykresie oba lata przeskalowano do wspólnej bazy: wrzesień 2025 = 100. Dla CPI ogółem odczyt 2026 wynosi 104,1, a dla konsumenckiej energii elektrycznej 104,2 według wskazanej publikacji GUS. Odrębny indeks hurtowy z bazy wynosi 142,2. To trzy różne koszyki i mechanizmy cenotwórcze, nie trzy wersje tego samego rachunku.

Cena w PLN jest modelem: średnia dobowa EUR/MWh razy kurs średni tabeli A NBP z danej daty, a w dzień bez publikacji ostatni wcześniejszy kurs. Potem uśredniamy dzienne wyniki. To nie kurs kupna banku ani formuła faktury; nie ma podatków, dystrybucji i marży. Użyto wyłącznie dób z 24 rekordami.

Dwa punkty porównania nie pozwalają estymować wiarygodnej korelacji ani opóźnienia przenoszenia ceny. Wykres pokazuje faktycznie policzone zmiany dla tego samego miesiąca, bez twierdzenia, że hurt sam wyjaśnia inflację.

Dane do pobrania